Muling iginiit ng 14 na bansa ang bisa ng 2016 Permanent Court of Arbitration (PCA) ruling sa South China Sea kasabay ng paggunita sa ika-10 anibersaryo nito, at muling tinutulan ang malawak na maritime claims ng China batay sa tinatawag nitong “historic rights.”
Sa isang magkasanib na pahayag, sinabi ng Pilipinas, Australia, Canada, Estonia, Germany, Italy, Japan, Latvia, Lithuania, New Zealand, Romania, Slovenia, United Kingdom, at United States na nananatiling pinal, may bisa, at legal na umiiral ang arbitral ruling sa pagitan ng Pilipinas at China.
Binigyang-diin ng mga lumagda na ang lahat ng alitan sa karagatan ay dapat lutasin sa mapayapang paraan at alinsunod sa United Nations Convention on the Law of the Sea (UNCLOS).
Muli ring pinagtibay ng mga bansa ang kanilang suporta sa isang malaya, bukas, mapayapa, matatag, at rules-based Indo-Pacific, gayundin ang kahalagahan ng kalayaan sa paglalayag, overflight, at iba pang lehitimong paggamit ng karagatan sa ilalim ng international law.
Noong July 12, 2016, ibinasura ng arbitral tribunal ang malawak na “nine-dash line” claim ng China at nagpasyang walang legal na batayan ang pag-angkin nito ng “historic rights” sa malaking bahagi ng South China Sea sa ilalim ng UNCLOS.
Kinilala rin ng tribunal na ang Panganiban Reef (Mischief Reef) at Ayungin Shoal (Second Thomas Shoal) ay nasa loob ng Exclusive Economic Zone (EEZ) ng Pilipinas.
Sa kabila ng desisyon, patuloy na hindi kinikilala ng China ang arbitral award at ipinagpapatuloy ang mga aktibidad nito sa pinag-aagawang karagatan, kabilang ang mga insidente ng komprontasyon sa mga barko ng Pilipinas sa West Philippine Sea.
Sa kanilang pahayag, tinutulan din ng 14 na bansa ang anumang unilateral, mapilit, o marahas na hakbang na nagbabanta sa kapayapaan at katatagan sa rehiyon, kabilang ang paggamit ng coast guard, military, at maritime militia vessels upang harasin o hadlangan ang lehitimong operasyon ng ibang mga bansa sa dagat at himpapawid.
Nanawagan din ang mga lumagda sa lahat ng panig na igalang ang 2016 Arbitral Award at resolbahin ang mga sigalot sa pamamagitan ng diyalogo at iba pang mapayapang mekanismo na naaayon sa pandaigdigang batas.
Muli rin nilang ipinahayag ang suporta sa adhikain ng ASEAN na gawing “dagat ng kapayapaan, katatagan, kooperasyon, at kasaganaan” ang South China Sea sa pamamagitan ng malaya at lehitimong kalakalan at kooperasyon. (Darryl John Esguerra)
