Sa gitna ng deliberasyon ng panukalang ordinansa para sa paglikha ng Romblon Provincial People's Council, isang tanong ang paulit-ulit na lumutang: bakit pa gagastos para sa CSO Desk Officer kung maaari namang ilaan ang pondo sa mga mahihirap?
Mahalagang tanong iyon.
Ngunit may mas mahalagang tanong na dapat nating harapin bilang lalawigan: paano makagagawa ng mga programang tunay na tumutugon sa pangangailangan ng mga tao kung hindi kasama ang mga tao sa paghubog ng mga ito?
Madaling sabihing mas mabuting ilaan ang pondo sa ayuda. Ngunit hindi ito simpleng pagpili sa pagitan ng social services at citizen participation. Magkaugnay ang dalawang ito. Ang mga programang nakakatulong sa mga komunidad ay karaniwang nagmumula sa maayos na konsultasyon, malinaw na pag-unawa sa mga lokal na kalagayan, at aktibong pakikilahok ng mga sektor na direktang maaapektuhan.
Matagal nang kinikilala ng ating Konstitusyon ang kahalagahan ng ganitong uri ng pakikipagtuwang. Sa Article II, Section 23, binibigyang halaga ang papel ng non-government, community-based, at sectoral organizations sa pagsusulong ng kapakanan ng bansa. Sa Article XIII, Sections 15 at 16, malinaw ding kinikilala ang karapatan ng people's organizations na magkaroon ng epektibo at makatuwirang partisipasyon sa social, political, at economic decision-making.
Ang mga probisyong ito ay hindi isinulat para lamang manatili sa papel. Nagsisilbi silang gabay kung paano dapat isinasabuhay ang demokrasya sa araw-araw na pamamahala.
Pinalakas pa ito ng Republic Act No. 7160 o Local Government Code of 1991. Sa ilalim ng Sections 34, 35, at 36, hinihikayat ang mga lokal na pamahalaan na makipagtuwang sa people's organizations, non-government organizations, at civil society groups sa pagsusulong ng kaunlaran at paghahatid ng serbisyo publiko.
Noong 2021, naglabas din ang Department of the Interior and Local Government ng Memorandum Circular No. 2021-012 at Memorandum Circular No. 2021-054 upang higit pang palakasin ang pagtatatag ng CSO Desks at People's Councils sa mga local government units.
Hindi na bago ang konseptong ito.
Sa katunayan, halos lahat ng mga munisipyo sa Romblon ay mayroon nang mga ordinansa, accreditation systems, o iba pang mekanismo na nagbibigay ng espasyo para sa civil society participation. Matagal nang kinikilala ng mga bayan ang ambag ng mga people's organizations, cooperatives, faith-based groups, at iba pang sektor sa paghubog ng mga programa at polisiya sa lokal na antas.
Kung nagawa ito sa mga bayan, bakit hindi sa antas ng probinsya?
Mas nagiging mahalaga ang tanong na ito dahil ang mga hamong kinakaharap ng Romblon ay hindi natatapos sa hangganan ng isang munisipyo. Ang pangangalaga sa kalikasan, climate resilience, disaster preparedness, fisheries management, food security, sustainable tourism, at iba pang usaping pangkaunlaran ay nangangailangan ng mas malawak na koordinasyon at mas malalim na pakikipagtuwang.
Hindi naman kailangang lumayo para makita ito.
Sino ba ang unang nakakakita ng mga problema? Kadalasan, hindi ang mga nasa opisina kundi ang mga taong araw-araw na nakararanas ng epekto ng mga desisyong ginagawa para sa kanila.
Ang mga mangingisda ang unang nakapapansin ng pagbabago sa dagat.
Ang mga magsasaka ang unang nakararanas ng epekto ng tagtuyot, pagbaha, at pabago-bagong panahon.
Ang mga organisasyong nasa komunidad ang madalas na unang nakakakita ng mga suliraning hindi agad lumilitaw sa mga ulat at presentasyon.
Kapag nawawala ang mga perspektibang ito sa proseso ng pagdedesisyon, lumalaki ang posibilidad ng pagkakamali.
At kapag nagkamali ang pamahalaan, hindi opisina ang unang naaapektuhan.
Mga komunidad.
Mga pamilya.
Mga ordinaryong mamamayan.
Kaya mahirap tanggapin ang pananaw na sapat nang idagdag sa ayuda ang pondong nakalaan para sa People's Council.
Walang duda na mahalaga ang social services. Maraming pamilya ang nangangailangan ng agarang suporta mula sa pamahalaan. Ngunit ang mabuting pamamahala at serbisyong panlipunan ay hindi magkalaban.
Sa katunayan, ang mahusay na pamamahala ang dahilan kung bakit nagiging epektibo ang mga programa para sa mga nangangailangan.
Maaaring malaki ang budget ng isang programa ngunit mabigo pa rin kung kulang ang konsultasyon.
Maaaring maganda ang layunin ngunit hindi magtagumpay kung hindi naaabot ang tunay na pangangailangan ng komunidad.
Maaaring may sapat na pondo ngunit mawalan ng tiwala ang publiko kapag kulang ang transparency at accountability.
Ayon mismo sa panukalang ordinansa, ang CSO Desk Officer ay magsisilbing tulay sa pagitan ng lokal na pamahalaan at civil society. Kabilang sa kanyang tungkulin ang pagpapalakas ng partisipasyon ng mga organisasyon sa planning at budgeting processes, pagmomonitor ng mga programa at proyekto, pagpapanatili ng CSO database, at pakikipag-ugnayan sa iba't ibang sektor ng lipunan.
Nakataya rito ang mas mahusay na pagdedesisyon, mas malawak na pananagutan, at mas matibay na ugnayan sa pagitan ng pamahalaan at mga komunidad.
Maraming bayan sa Romblon ang matagal nang nagpapatunay na mas nagiging matibay ang mga programa kapag kasama ang mga organisasyon, sektor, at komunidad sa paghubog nito. Hindi na bago ang ganitong karanasan. Ang tanong ngayon ay kung handa na rin bang yakapin ito sa antas ng probinsya.
Higit pa sa isang ordinansa ang pinagdedesisyunan. Nakataya rito ang uri ng pamamahalang nais nating itaguyod—isang pamamahalang nakikinig lamang kapag may krisis, o isang pamamahalang kinikilala na ang pakikilahok ng mamamayan ay mahalagang bahagi ng pag-unlad.
Maraming magagandang mungkahi ang nagmumula sa mga komunidad. Maraming karanasan at kaalaman ang matagal nang naroon. Ang kailangan ay mga pagkakataong marinig at maisama ang mga ito sa pagdedesisyon.
Ang pinakamabibigat na pagkakamali sa pamamahala ay hindi laging nagsisimula sa kakulangan ng pondo.
Madalas, nagsisimula ang mga ito kapag tumigil tayong makinig.
Mas mahal ang hindi pakikinig.
