Sa Odiongan, malinaw ang direksyon: bawasan ang plastik. May ordinansa, may paalala, may enforcement. Sa palengke at tindahan, unti-unti nang nagbabago ang asal—may eco-bag, may segregation, may disiplina. Nakikita ang epekto dahil direktang naaabot ng lokal na pamahalaan ang araw-araw na gawi ng mamamayan.
Ngunit kasabay ng pagbabagong ito, may tanong na hindi nawawala: “Kung bawal ang plastik, bakit okay lang sa libo-libong parcels na dumarating araw-araw?” Hindi ito simpleng biro. Isa itong salamin ng mas malalim na problema sa kung paano natin pinamamahalaan ang plastik bilang lipunan.
Sa ilalim ng Republic Act No. 9003, hindi ipinagbawal ang plastik. Ang ipinag-uutos ay responsableng pamamahala ng basura—segregation, recycling, at tamang disposal—habang binibigyan ang mga lokal na pamahalaan ng kapangyarihang magpatupad ng mas mahihigpit na patakaran. Kaya may saysay ang ordinansa ng Odiongan: tinatarget nito ang pinaka-visible at araw-araw na anyo ng single-use plastics sa retail.
Pinapalakas ito ng Romblon Environment Code, na malinaw na nagtataguyod ng karapatan ng mamamayan sa isang “balanced and healthful ecology” . Ang polisiya ng probinsya ay nakatuon sa pagbawas ng basura mula sa pinagmulan, maayos na segregation at collection, at pag-iwas sa polusyon bilang bahagi ng pagpapanatili ng ecological balance. Sa ganitong balangkas, hindi lamang simpleng basura ang plastik—ito ay usapin ng pampublikong kapakanan at pangmatagalang kaayusan ng kapaligiran.
Ngunit habang ang mamimili ay tinuturuan na umiwas sa plastik sa tindahan, may isang daloy na tila hindi napipigil—ang daloy ng e-commerce. Bawat parcel na dumarating ay tila maliit na kontradiksyon: bawal ang plastic bag sa palengke, pero normal ang plastic pouch, bubble wrap, at multilayer packaging sa delivery. Hindi ito dahil walang batas, kundi dahil iba ang antas kung saan ito dapat ipatupad.
Dito pumapasok ang Republic Act No. 11898 o EPR Law, na malinaw na naglalagay ng pananagutan sa mga malalaking kumpanya upang bawasan ang kanilang plastic packaging at tiyakin ang recovery at recycling nito. Sa prinsipyo, ang may pinakamalaking ambag sa plastic waste—ang producers at distributors—ang dapat may pinakamalaking responsibilidad. Ibig sabihin, ang plastik sa parcels ay hindi exempt; sa katunayan, ito ang dapat mas mahigpit na tinututukan.
Ngunit kung ganito kalinaw ang mga batas, bakit tila hindi ito pantay ang epekto sa lupa? Dito lumilitaw ang isang hindi komportableng katotohanan: hindi pantay ang pagpapatupad. Mas madaling hulihin ang tindera kaysa ang kumplikadong supply chain ng isang malaking kumpanya. Mas mabilis ang enforcement sa palengke kaysa sa logistics system. Mas ramdam ang batas sa maliliit kaysa sa malalaki.
Hindi ito kabiguan ng batas kundi limitasyon ng kung paano ito naipapatupad. Ang Odiongan plastic ordinance ay nakatuon sa konsumo, ang RA 9003 at ang Romblon Environment Code ay nakatuon sa waste management system, at ang EPR Law ay nakatuon sa produksyon at corporate responsibility. Ngunit kung hindi nagtatagpo ang tatlong ito sa aktwal na implementasyon, nagkakaroon ng puwang kung saan ang responsibilidad ay tila pababa lang ang direksyon—mula sa mamamayan at maliliit na negosyo—habang ang mas malalaking pinagmumulan ng plastik ay hindi pa ganap na napapanagot.
Ang tunay na isyu, kung gayon, ay hindi kung bawal o hindi ang plastik. Ang tunay na isyu ay kung paano natin haharapin ang buong sistema ng plastik—mula produksyon hanggang pagtatapon. Hindi sapat na baguhin ang asal ng mamimili kung hindi kasabay na binabago ang disenyo ng produksyon at packaging. Hindi sapat ang segregation sa barangay kung walang malinaw at epektibong recovery system mula sa industriya.
Sa huli, ang tanong ay hindi na kung bakit may plastik pa rin. Ang mas mahalagang tanong ay kung bakit, sa kabila ng malinaw na mga batas—Republic Act No. 9003, Republic Act No. 11898, at ang Romblon Environment Code—ay hindi pa rin pantay ang pananagutan.
Hangga’t hindi nagtatagpo ang lokal na aksyon at pambansang polisiya, mananatiling may puwang sa pagitan ng batas at realidad. At sa puwang na iyon, patuloy na darating—isa-isa—ang mga parcel na balot sa plastik.
