Hindi lahat ng gumagawa ng mabuti ay may estatwa. Hindi lahat ng taong may integridad ay may pangalang nakaukit sa isang gusali. At hindi kailangang magkaroon ng titulo, mataas na katungkulan, o maraming tagasunod upang makapaglingkod nang may dangal.
Sa Romblon, may mga guro na patuloy na nagtuturo sa kabila ng kakulangan, mga kawani ng pamahalaang tumutupad sa tungkulin kahit walang nakakakita, at mga mamamayang naninindigan sa katotohanan kahit hindi ito pabor sa kanilang mga kaibigan. May mga pinunong tumatanggap ng kritisismo at mga pamayanang sama-samang nangangalaga sa kanilang kabuhayan at kalikasan.
Hindi natin sila kailangang tawaging mga santo. Ngunit may mga pagpapahalagang makikita sa kanilang mga gawa na karapat-dapat nating kilalanin.
Ngayong Nobyembre 1, ipinagdiriwang ng mga Katoliko ang Araw ng mga Santo. Magkakaiba man ang ating pananampalataya, maaari tayong magtagpo sa isang tanong: Anong uri ng pagkatao ang nais nating makita sa ating sarili, sa ating mga pinuno, at sa ating pamayanan?
Ang kabanalan ng kapwa
Sa Sikolohiyang Pilipino ni Virgilio Enriquez, ang kapwa ay hindi lamang ibang tao. Ito ay pagkilala sa ating pinagsasaluhang pagkatao. Sa mga pag-aaral naman ni Felipe M. de Leon, Jr. tungkol sa kulturang Filipino, mahalaga ang ugnayan, pakikilahok, at pagbabahagi sa paghubog ng ating pagkatao.
Kaya hindi sapat na maging mabuti lamang sa ating pamilya, kaibigan, o kapanalig. Ang tunay na pakikipagkapwa ay nasusubok sa paraan ng ating pakikitungo sa mga taong hindi natin kapareho ng paniniwala.
Sa Fratelli Tutti, binibigyang-diin ni Pope Francis ang pagkakaibigang panlipunan na lumalampas sa mga hangganan ng sariling grupo. Hindi kailangang maging Katoliko upang maunawaan ang prinsipyong ito: ang dignidad ng tao ay hindi nakasalalay sa kaniyang apelyido, relihiyon, kayamanan, o katapatang pampolitika.
Kung ang malasakit natin ay para lamang sa mga kakampi, hindi pa natin lubusang nauunawaan ang kapwa.
Ang kabanalan ng loob
Sa pilosopiya ni Fr. Albert Alejo, SJ, ang loob ay maaaring pagnilayan sa magkakaugnay na dimensiyon ng abot-malay, abot-dama, at abot-kaya: ang ating kamalayan, kakayahang makaramdam sa kalagayan ng iba, at kakayahang kumilos.
Mahalaga ito sa buhay pampubliko.
Hindi sapat na alam nating may suliranin sa edukasyon kung hindi natin pinakikinggan ang mga guro at mag-aaral. Hindi sapat na alam nating may kahirapan kung hindi natin nauunawaan ang araw-araw na pakikibaka ng mga pamilya. Hindi sapat na sinasabi nating mahal natin ang kalikasan kung hindi natin pinangangalagaan ang mga kagubatan, karagatan, at kabuhayang nakasalalay rito.
Ang mabuting loob ay hindi lamang nasa intensiyon. Nakikita ito sa mga pasya at gawa.
Ang malasakit na hindi umaabot sa pagkilos ay nananatiling magandang damdamin.
Ang kabanalan ng katapatan
Sa politika, mahalaga ang katapatan. May mga pinunong ating pinagkakatiwalaan at mga programang ating sinusuportahan. Bahagi ito ng demokratikong buhay.
Ngunit ang katapatan ay nagiging makabuluhan kapag kaya nating kilalanin ang pagkakamali ng ating kapanalig at ang mabuting nagawa ng ating katunggali.
May mga tagasuportang kayang magsabi sa kanilang pinuno na may kailangang ituwid. May mga opisyal na nakikinig sa kritisismo nang hindi agad itinuturing na kaaway ang nagtatanong.
Ang ganitong pag-uugali ay hindi kahinaan. Pagpapahayag ito ng integridad.
Gayundin ang pakikisama. Mahalaga ito sa mga pamayanang magkakakilala ang mga pamilya at magkakaugnay ang mga kabuhayan. Ngunit hindi dapat mangahulugan ang pakikisama ng walang hanggang pagsang-ayon.
Ang katapatan sa tao ay may hangganan. Ang katapatan sa katotohanan ay dapat manatili.
Ang kabanalan ng utang na loob
Mahalagang pagpapahalagang Filipino ang utang na loob. Ipinahahayag nito ang pasasalamat at pagkilala sa kabutihang natanggap.
Ngunit kailangang malinaw ang pagkakaiba ng personal na kabutihang-loob at tungkulin ng pamahalaan.
Ang scholarship, ayuda, serbisyong pangkalusugan, at iba pang programang pinondohan ng bayan ay hindi personal na pag-aari ng sinumang opisyal.
Maaari nating pasalamatan ang mahusay na nagpapatupad ng mga ito. Ngunit ang pasasalamat ay hindi dapat maging kapalit ng ating kalayaang magtanong, pumuna, at pumili.
Sa Fratelli Tutti, ipinapakita ni Pope Francis na ang makabuluhang politika ay hindi lamang tungkol sa direktang pagtulong. Tungkol din ito sa pagbuo ng mga institusyong nagbibigay sa mga tao ng pagkakataong mamuhay nang may dignidad.
Ang mabuting pinuno ay hindi lamang namamahagi ng tulong. Nagsisikap siyang lumikha ng mga kondisyong hindi kailangang umasa ang mamamayan sa personal na pabor upang makamit ang kanilang mga karapatan.
Ang pinakamagandang bunga ng utang na loob ay hindi ang pagkakautang ng isa pang tao, kundi ang pagdami ng kabutihang naibabahagi.
Ang kabanalan ng paglilingkod
Hindi makatarungang husgahan ang integridad ng isang tao batay lamang sa kaniyang apelyido. May mga nagmula sa pamilyang matagal nang nasa politika ngunit may sariling paninindigan, bukas sa kritisismo, at handang managot sa kanilang mga desisyon. May mga bagong lider ding nagpapakita ng gayong mga katangian.
Ang integridad ay hindi namamana sa apelyido. Hindi rin ito nawawala dahil lamang sa apelyido.
Ang dapat nating suriin ay ang mga gawa, prinsipyo, at paraan ng paggamit ng kapangyarihan.
Ang isang mapagpakumbabang pinuno ay hindi kailangang laging tama. Kailangan niyang maging handang makinig, magpaliwanag, at magtuwid ng pagkakamali.
Ang tunay na pamana ng isang pinuno ay hindi lamang ang mga proyektong kaniyang naipatayo, kundi ang mga institusyong patuloy na naglilingkod kahit wala na siya sa puwesto.
Ang kabanalang dapat nating buhayin
Ngayong Araw ng mga Santo, maaari nating kilalanin ang mga pagpapahalagang nagbibigay-dangal sa ating pagkatao: katapatan, pakikipagkapwa, pasasalamat, kababaang-loob, at malasakit.
Sa pananampalatayang Katoliko, maaaring makita rito ang ilang pagpapahayag ng kabanalan. Para sa iba, ito ay mabuting pagkatao at pananagutang moral.
Hindi kailangang magkapareho ang ating paniniwala upang kilalanin ang halaga ng mga ito.
Ngunit may isa pang katotohanang dapat nating harapin.
Ang katapatan ay maaaring maging bulag na pagsunod. Ang pakikisama ay maaaring maging pagkunsinti. Ang utang na loob ay maaaring maging tanikala. At ang paglilingkod-bayan ay maaaring maging paraan ng pagpapanatili ng kapangyarihan.
Kung nais nating buhayin ang pinakamabubuting bahagi ng ating pagkatao, kailangan din nating kilalanin ang mga kaugaliang unti-unting nagpapahina sa ating konsensiya.
Bukas, sa paggunita natin sa mga yumao, pagnilayan naman natin ang mga kaugaliang matagal nang dapat nating inililibing.
Itutuloy: Ang mga Katatakutan sa Romblon.
