Nanawagan ang isang lider-komunidad mula sa Sibuyan Island, Romblon, sa mga namumuno sa 31st United Nations Climate Change Conference (COP31) na tiyaking may direktang boses ang mga lokal na komunidad sa mga desisyong may epekto sa kanilang mga teritoryo, kabuhayan at likas na yaman.
Inihain ni Rodne R. Galicha, tagapangulo ng Bayay Sibuyanon Inc. – Home of Sibuyan Island Peoples, ang panawagan sa High-Level Dialogue with Local Communities ng COP31 Presidencies ng Türkiye at Australia noong Nobyembre 13 sa Antalya, Türkiye.
Kasama ni Galicha sa dayalogo ang mga kinatawan ng mga lokal na komunidad mula sa Africa, Latin America, Caribbean at Asia-Pacific upang talakayin kung ano ang climate implementation at para kanino ito isinasagawa.
Sa kanyang pahayag, sinabi ni Galicha na matagal nang nagsasagawa ng mga hakbang para pangalagaan ang kalikasan ang mga lokal na komunidad, bago pa man maitatag ang United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC).
Aniya, ilang henerasyon nang pinangangalagaan ng mga komunidad ang kagubatan at watershed, pinamamahalaan ang pangisdaan at pinagkukunan ng pagkain, sinusubaybayan ang pagbabago ng mga panahon, at ginagamit nang responsable ang likas na yaman.
Gayunman, nagbabala siya na nanganganib ang mga nakagawiang pamamaraang ito dahil sa mga proyektong pang-ekonomiya at pangkaunlaran na maaaring makasira sa mismong mga ekosistemang pinagmumulan ng katatagan ng mga komunidad laban sa epekto ng climate change.
“We cannot continuously ask communities to become more resilient while destroying the ecological foundations of that resilience. We cannot adapt forever,” ani Galicha.
Pagitan ng malinis na enerhiya at pagmimina
Binigyang-pansin din ni Galicha ang sitwasyon sa Sibuyan Island, kung saan nagbibigay ng tinatayang 90 porsiyento ng malinis na suplay ng kuryente ng isla ang isa sa mga pangunahing watershed nito, habang nahaharap naman ang lugar sa presyur ng pagmimina ng nickel na kaugnay ng lumalaking pandaigdigang pangangailangan para sa mga mineral na ginagamit sa energy transition.
Kinuwestiyon niya kung maituturing na makatarungan ang transisyon tungo sa malinis na enerhiya kung ang pangangailangan para sa mga mineral ay nagdudulot naman ng pagkasira ng kalikasan at mas malaking panganib sa mga komunidad na pinagmumulan ng mga ito.
“We cannot solve one part of the climate crisis by creating another crisis somewhere else,” diin niya.
Ayon kay Galicha, hindi lamang dapat sukatin ang tagumpay ng climate implementation batay sa dami ng nalilikhang kuryente, nababawasang emissions, naibibigay na pondo o nakukuhang mineral.
Dapat ding isaalang-alang kung napoprotektahan ang suplay ng tubig, kabuhayan at biodiversity, kung nagiging mas ligtas ang mga komunidad, at kung may makabuluhang papel ang mga residente sa mga desisyong nakaaapekto sa kanilang kinabukasan.
Kinilala rin niya ang pakikipag-ugnayan ng Philippine Climate Change Commission sa civil society at binigyang-diin na mas nagiging epektibo ang pagpapatupad ng mga programa kung nakikibahagi mismo ang mga komunidad sa pagpaplano at pagkilos.
Pagkilala sa sariling boses ng mga lokal na komunidad
Ipinanawagan din ni Galicha na kilalanin ang mga lokal na komunidad bilang isang hiwalay at organisadong constituency sa ilalim ng UNFCCC, na makikipag-ugnayan at makikiisa sa Indigenous Peoples ngunit may sariling representasyon.
Sinabi niyang mahalaga ang pakikipagtulungan sa Indigenous Peoples, environmental organizations at civil society networks, ngunit hindi dapat ituring ang mga lokal na komunidad bilang bahagi lamang ng environmental NGO constituency.
Aniya, ang kanilang mga paninindigan ay nagmumula sa mismong karanasan sa kanilang mga teritoryo, kabuhayan, kultura at kasaysayan.
“Partnership should not substitute for representation,” ani Galicha.
Dagdag pa niya, hindi layunin ng mga lokal na komunidad na kalabanin ang ibang sektor kundi magkaroon ng puwang upang direktang maipahayag ang kanilang mga pananaw.
Sa pagtugon sa mga panawagan, kinilala ng kinatawan ng Australian COP31 Presidency ang mahalagang papel ng mga lokal na komunidad at Indigenous Peoples sa pagkilos laban sa climate change. Binigyang-diin din nito na ang pagsasama-sama ng iba't ibang pananaw ay hindi nangangahulugang paglimot o pagsasama-sama ng magkakaibang pagkakakilanlan.
Binanggit din ng Australia ang nakatakdang pagsusuri sa 2027 ng Local Communities and Indigenous Peoples Platform (LCIPP) Facilitative Working Group, kabilang ang mga panukala hinggil sa representasyon ng mga lokal na komunidad.
Samantala, iginiit ng kinatawan ng Türkiye COP31 Presidency na hindi lamang dapat ituring na benepisyaryo ng mga programang pangklima ang mga lokal na komunidad kundi mga katuwang sa pagdidisenyo at pagpapatupad ng mga ito.
Binigyang-diin din nito ang pangangailangang makarating sa mga komunidad ang climate finance at maprotektahan ang tubig, kagubatan, biodiversity at kabuhayan bilang bahagi ng makatarungang energy transition.
Sa pagtatapos ng dayalogo, kinilala ng Türkiye Presidency ang karanasan ng Sibuyan na inilahad ni Galicha at ang kanyang paalala na hindi dapat lumikha ng panibagong suliraning pangkalikasan ang mga solusyong nililikha upang tugunan ang climate crisis.
Kaguyangan at kahalagahan ng pagbabalik sa komunidad
Sa kanyang pahayag, ipinakilala rin ni Galicha ang konsepto ng Kaguyangan sa Sibuyan, isang salitang tumutukoy kapwa sa kagubatan at sa mga nakatatanda.
Ipinaliwanag niyang sumasalamin ito sa pananaw ng mga taga-Sibuyan na ang kagubatan ay hindi lamang likas na yaman na maaaring gamitin kundi pinagmumulan din ng karunungan at kabuhayan na nag-uugnay sa mga henerasyon.
Ibinahagi rin niya ang konsepto ng Tikop, na nakaugat sa sama-samang pangingisda o panayap, bilang halimbawa ng pagtutulungan ng mga taong may magkakaibang tungkulin ngunit may iisang layunin.
Bilang pangwakas na mensahe, iniwan ni Galicha sa mga kalahok ang salitang Sibuyanon na “Makari na ako,” na nangangahulugang “uuwi na ako” o pagbabalik sa pinanggalingang komunidad.
Para kay Galicha, mahalagang hindi lamang mga kasunduan at desisyon sa papel ang maiuwi mula sa COP31 kundi mga konkretong pangakong mararamdaman ng mga komunidad sa kanilang pang-araw-araw na buhay.
“When we come home from COP31, may we bring more than decisions on paper. May we bring commitments our communities can see, feel and live,” aniya.
