Sa kabila ng teknolohiya, edukasyon, at mga babala ng pamahalaan, patuloy pa rin ang pagdami ng mga Pilipinong nabibiktima ng iba't ibang uri ng panlilinlang—mula sa investment scams hanggang sa blind loyalty sa mga politiko. Nakakalungkot man aminin, ngunit tila ba may likas na kahinaan ang maraming Pilipino pagdating sa pagdedesisyon, lalo na kung ito ay may kaugnayan sa pera at sa pulitika.
Hindi na bago ang mga kuwento ng mga Overseas Filipino Workers (OFWs) na nawalan ng lahat ng kanilang pinaghirapan dahil sa pagpasok sa mga pekeng investment schemes. Nagbabalik-bayan si Juan galing sa Gitnang Silangan, may ipon na P500,000. May lalapit sa kanyang “kaibigan” na may alok na negosyo—madaling tubo, walang talo. Dahil sa pangarap na mapabilis ang pagyaman, buong tiwalang iniabot ni Juan ang pera. Ilang buwan ang lumipas, nawala ang “negosyo” at gayundin ang kaibigan.
Pero bakit nga ba? Bakit sa kabila ng paulit-ulit na babala, marami pa rin ang nahuhulog sa parehong bitag?
Una, may kultura tayong mabilis magtiwala, lalo na sa kapwa Pilipino. Kapag ang nanloko ay “kakilala ng kapitbahay ng pinsan”, tila ba awtomatikong may kredibilidad na siya. Madalas ay naaantig ang damdamin at hindi na pinapagana ang lohika. May elementong emosyonal—“para sa pamilya,” “para sa kinabukasan”—na ginagamit para mang-akit.
Pangalawa, marami ang hindi financially literate. Hindi lubos na nauunawaan ang konsepto ng risk, interest, at sustainability ng isang investment. Kapag sinabing “doble kita sa loob ng isang buwan,” hindi nagdududa. Mas nangingibabaw ang pag-asa kaysa pagsusuri.
Ngunit ang mas malalim at mas mapanganib pa sa financial scam ay ang political scam—ang blind fanaticism o sobrang pag-idolo sa isang politiko kahit wala namang konkretong ebidensya ng kabutihang nagawa. May mga Pilipinong isinusuko ang lohika, kritikal na pag-iisip, at katotohanan kapalit ng pag-idolo sa isang lider na tila “tagapagligtas.”
Katulad ng mga investment scam, ginagamit din ng mga pulitiko ang emosyon upang manipulahin ang masa: “Ako ang para sa mahirap,” “Ako lang ang hindi corrupt,” “Lalaban ako para sa inyo.” Sa halip na tanungin kung nasaan ang mga konkretong proyekto, kung may track record ba, kung may sinseridad at kapasidad—tayo ay naniniwala agad, minsan pa nga ay nag-aaway dahil sa pagdepensa sa kanila.
May mga OFWs na pinagtatanggol pa ang mga pulitikong may kasong korapsyon, sa social media at sa mga pagtitipon, habang sila mismo ay nagtatrabaho nang mahigit 12 oras sa ibang bansa dahil walang matinong oportunidad sa sariling bayan—ironikal, hindi ba?
Sa huli, ang parehong ugat ng pagiging biktima ng scam sa negosyo at sa pulitika ay kakulangan sa kritikal na pag-iisip, maling paggamit ng emosyon, at kulturang hindi sanay sa accountability. Hangga’t hindi natututo ang mas nakararami na maging mapanuri, managot sa mga maling desisyon, at hindi basta-basta nagpapadala sa matamis na salita—patuloy tayong maloloko, paulit-ulit, at masakit.
Panahon na upang maturuan ang sambayanang Pilipino ng financial at political literacy. Hindi sapat na marunong tayong bumasa’t sumulat—dapat matuto rin tayong mag-analisa, magtanong, at magduda kapag kinakailangan. Dahil sa mundong puno ng panlilinlang, ang pinakamabisang sandata ay hindi ang pera, kundi ang malinaw na isipan at matatag na prinsipyo.
