Binigyang-diin ni Naderev “Yeb” Saño na ang pinakamabisang pagtugon sa climate change at disaster risks ay dapat nakaugat sa lokal na konteksto at karanasan ng komunidad. Ito ang kanyang mensahe sa ginanap na Provincial Climate and Disaster Resource Summit sa Sibuyan Island, Romblon, na nagsisilbing gabay sa pagbuo ng isang siyam na taong provincial climate and disaster risk resilience roadmap para sa Romblon.
Hinikayat ni Saño ang mas malakas na partisipasyon ng mga komunidad at katutubo sa pagpaplano ng disaster risk reduction at resilience strategies.
Aniya, mahalagang paglapitin ang mga lokal na stakeholder at eksperto upang mas maiangkop ang mga solusyon sa aktuwal na panganib na kinakaharap ng lalawigan — mula sa pagbaha at matinding pag-ulan hanggang sa matinding init, lindol, at iba pang kalamidad.
Si Saño ay kasalukuyang executive director ng Sentro para sa Ikauunlad ng Katutubong Agham at Teknolohiya Inc. (SIKAT).
“Respetuhin ang tinig ng lokal, respetuhin ang tinig ng katutubo, respetuhin ang kaalaman at science ng lokal,” ani Saño, sabay-diin na dapat magkaroon ng tunay na boses ang komunidad sa mga proseso ng pagpaplano.
Ayon sa kanya, ang mismong mga komunidad ang pinaka-bulnerable sa kalamidad dahil sa limitadong access sa pondo at kakayahang makabangon. Mas updated aniya ang kaalaman ng mga taong naninirahan mismo sa mga apektadong lugar kumpara sa national level, kaya dapat kilalanin at pahalagahan ang kanilang karanasan.
Binigyang-pansin din ni Saño ang kahalagahan ng inclusive at regenerative coastal resilience. Aniya, kung iilan lamang ang nakikinabang sa mga programa, may mga sektor na mas lalong nagiging bulnerable — hindi lamang sa kalamidad kundi pati sa epekto nito sa kabuhayan.
Tinukoy rin niya ang patuloy na pagmarginalisa sa kababaihan, katutubo, at iba pang sektor sa decision-making process, at nanawagan ng mas inklusibong pamamahala.
Sa huli, hinikayat ni Saño ang mas konkretong aksyon mula sa mga lider at institusyon.
“Baguhin natin ang reputasyon natin na magaling tayo sa policy pero mahina sa implementation,” aniya.
Dagdag pa niya, ang pagtugon sa sakuna ay hindi dapat nakabatay sa takot, kundi sa pagtutulungan, sama-samang pagkilos, pagkalinga, at pangangalaga.
